www.derneklerdergisi.com

AHİLİK TEŞKİLATININ SOSYAL HAYATA KATKILARI

Güllülü,  Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun, Orta Asya’dan gelen Türkmen kitlelerini  devlet varlıkları  ve  verimli toprakları için bir tehdit unsuru olarak algıladığını, onların kendisi için arz ettiği tehlikeleri bertaraf etmek için, Türkmen kitlelerini Anadolu’ya yönlendirdiği iddiasındadır. Ona göre; Büyük Selçuklu İmparatorluğu, bu kitlelerdeki aşiret yapısını parçalayarak yerleşik hayatı onlar için bir zorunluluk haline getirmeye çalıştı. Bu zorunluluk, bir yandan göçebe kitlelerini dağılan aşiret yapısı yerine yeni birlikler ikame etmeye zorlarken, bir yandan da söz konusu kitlelerin hayvancılığa dayalı ekonomilerini yerleşik hayat tarzının gereği olan tarım ve el sanatlarına doğru değişimine neden olmuştur. 

Zaten bu kitlelerden bir kısmı yerleşik hayatla daha önceden  tanışmışlardı.  Yerleşik  hayatla tanışık olanlar, şehirlere yerleşmeyi tercih ediyorlardı. Çünkü bunlar şehirlerde yaşamanın temel şartı olan bir iş ve meslek sahibi olma vasfını taşıyorlardı. Büyük çoğunluğu teşkil eden göçebe Türkmenler ise, coğrafi uygunluğu nedeniyle İç Anadolu  bozkırlarını  yaşam  alanları olarak tercih ediyorlardı. Bu  nedenden dolayı Anadolu’nun tamamı göz önüne alındığında, Orta Anadolu, daha hızlı bir İslamlaşma ve Türkleşme seyrine sahne olmuştur. Şehirlerdeki Türkleşme ve İslamlaşmanın hız kazanması için göçebe Türkmenlerin şehirlerde yerleşmeleri temin edilmeliydi. Bunun yolu da bu göçebe kitlelerini bir sanat ve meslek sahibi yapmaktan geçmekteydi. Ahi teşkilatı bu Türkmen kitlelerini iş ve meslek sahibi yaparak onların yerleşik hayata geçmelerinde önemli bir rol oynamıştır. Hata bu teşkilatın kuruluş amaçlarından bir tanesi bu rolün ifası olmuştur. Böylece bir yandan sanat topluma benimsetilirken diğer yandan sanat nimetlerinden toplumun istifadesi sağlanmıştır. Fakat bu kitlelerin şehir hayatına adaptasyonları kolay olmamıştır. Zira bunlar, topraksızlık ve işsizlik dolayısıyla geçimlerini savaşlardan sağlayan, geleneklerinden kopmuş bir yapı arz ediyorlardı. Mevcut halleriyle yerleşik hayatın toplumsal sınıflarından (köylü, sanatkar, asker, v.s.) hiçbirine dahil olamıyorlardı. Yerleşik hayat değerlerini savunan resmi İslam ideolojisine karşı da tepkili olmuşlar ve bu tepkilerini resmi İslam anlayışı dışında yer alan ideolojilere  yaklaşarak  göstermişlerdir.  Bunlardan kırsal alanda yaşayanlar resmi İslam ideolojisinin  tesirinden  tamamen  azade kalırlarken şehirlerde yaşayanların şehir ideolojik yaşamına adaptasyonlarında ahi birlikleri sosyal bir katalizör görevi görmüşlerdir. Öte yandan ahi birlikleri, Doğu Türk İlleri’nden göçenler arasındaki kültürce yüksek ve sanatında mahir insanların korunmasını ve sanatlarını icra etme imkanlarının sağlanmasını temin ederek dönemin Türk sosyal ve kültür hayatına önemli bir katkı sağlamıştır. Böylece ahi birliklerinin  sosyal yaşama  katkılarının ilki, yeni fetih ve iskan alanlarında Türkmen kitlelerinin iskanlarını sosyal dokuya zarar vermeden sağlanmasında karşımıza çıkmaktadır. Birlikler farklı kültür değerlerine sahip kitlelerin karşı karşıya geldikleri bir dönemde, birbirlerine karşı çatışmacı bir tavır içinde bulunan grupları uzlaştırmada, zayıflayan aşiret bağlarının yerlerine yerleşik hayat değerlerini ikame etmede  ve Bizanslılara  karşı  Türklerin çıkarlarını  korumada  yerine  getirdikleri roller ile Anadolu’nun sosyal nizamının korunmasını sağlamışlardır. Ahi birlikleri askeri bir karaktere de sahiptiler. Onlar, dini ve tasavvufi kültürleri gereği, İslamlaştırma faaliyetlerinde faal rol almak eğilimindeydiler. Bu nedenle fetihlere katılmışlar, özellikle de istihbarat sağlamada önemli hizmetler görmüşlerdir.